تغییر اقلیم، تعارضات را افزایش داد
معاون پایش و نظارت اداره كل حفاظت محیطزیست استان در مورد شرایطی كه تغییرات اقلیمی پیش روی محیطزیست گلستان قرار داده است، میگوید: وقتی زمین را بهعنوان كرهای جاندار در نظر بگیریم، طبیعتاً عكسالعملهایی نسبت به تحولات اقلیمی نشان خواهد داد. این تحولات و عكسالعملها را میتوان به شكل ملموس دید. « سید مجتبی حسینی» بیان می کند: بهعنوان مثال همین سرمای زودرس پاییزی یا گل دادن درختان در بهمن كه اصطلاحاَ به آن جابهجایی فصلها میگوییم، بخشی ازاین تحولات اقلیمی است. این مسأله مختص كشورما یا استان گلستان نیست، اما پیامدهایی دارد كه باید كنترل شود. یكی از این پیامدها افزایش تعارضات میان حیات وحش با جوامع محلی حاشیهنشین محیط وحش است.
وی ادامه میدهد: حقیقت این است كه هر شهروند خود میتواند نقشی در كاهش این تعارضات ایفا كند. بخشی از این وظیفه به عهده ماست. در مدیریت مناطق چهارگانه ما تلاش شده است تا با طرح جامع مدیریتی از توان جامعه محلی برای حفاظت استفاده شود. برنامههای آموزشی كوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت، همچنین در همه سنین از كودكی و نوجوانی تا میانسالی و جهاندیدگی این اتفاق باید رخ دهد.
سهم کمتر انسان ها در تخریب محیط زیست استان
این مسئول بیان می کند: كاهش وابستگی جوامع محلی به منابع كه بهویژه بخشی از تنوع زیستی و گیاهی ما را به خطر میاندازد هم بخش دیگری از این برنامههاست كه البته باید بهصورت مشترك با دستگاههای دیگر اجرا شود. به هر حال باید پذیرفت كه بخشی از مناطق حفاظت شده ما دارای مستثنیاتی است كه میان حیات وحش و جوامع بهصورت مشترك استفاده میشود و این بخشها تعارضات بیشتری دارد. البته به دلیل استقرار خاص مناطق ویژه حفاظت شده ما، به نسبت بسیاری از استانها این تعارضات در گلستان كمتر است و در حقیقت سهم كمتری را میتوان به انسانها در تخریب محیطزیست نسبت داد.
بحران خلیج گرگان
حسینی درمورد تأثیر تغییرات اقلیمی بر خلیج گرگان كهگونههای آبزی آن نقش مهمی در اقتصاد استان هم ایفا میكنند، میگوید: موضوع خلیج گرگان از چند منظر قابل بررسی است. نكته نخست پس رفتگی دورهای آب دریای خزر است كه 40 سال پیش هم اتفاق افتاد و بعد دوباره با پیشرفتگی آب مواجه بودیم و در حال حاضر دوباره در شرایط پس رفتگی به سر میبریم.
وی می افزاید: در خود پالایی دورانی خزر، مسیر دورانی همه رسوبات را از سمت آستارا به سمت خلیج و نهایاتاً ساحل گمیشان میآورد. این حجم از رسوبگذاریها، كانالهای آبرسان خزینی و چاپقلی را دچار رسوبگذاری زیادی كرده است كه با لایروبی باید رفع شود. حساسیت خلیج گرگان، به دلیل زیستگونههای متكثر آبزی است كه برای زاد و ولد و پرورش از حاشیه آن استفاده میكنند. این مسئول ادامه می دهد: این موضوع در كنار كاهش بارندگی ناشی از تغییرات اقلیمی، سطح آب در خلیج را به حدی رسانده كه میدانید منطقه صید ممنوع اعلام شده و در حال حاضر زاد و ولد گونههای خاویاری و ماهیان استخوانی ما هم در اسارت صورت میگیرد. این موضوع همانطور كه میدانید بر اقتصاد استان كه بخش زیادی از آن متكی بر صنعت شیلات بود، مؤثر است و در طرح ملی نجات خلیج دنبال میشود.
كمبود نیروی انسانی چالش اداره محیطزیست
معاون پایش و نظارت اداره كل حفاظت محیطزیست استان در مورد تهدیدهایی كه خلیج را در مخاطره قرار میدهد، میگوید: افزایش كنترل و نظارت بر صید و شكار یكی از اصلیترین مواردی است كه باید رعایت شود، اما این كار وابسته به نیروی انسانی است.
وی ادامه می دهد: براساس آییننامه ابلاغی سازمان محیطزیست به ما، 660 ردیف پستی برای اشتغال مشخص شده است كه با توجه به اعتبارات در نظر گرفته شده، ما فقط توانستهایم 247 ردیف را فعال كنیم. یعنی یك سوم توانی كه برای مجموعه حفاظتی، نظارتی و اداری لازم داریم. بهعنوان مثال در پهنهای كه باید 12 محیطبان به حفاظت و نظارت آن مشغول باشند، فقط 4 نیرو داریم. این كمبود نیروی انسانی یكی از اصلیترین چالشهای پیش روی اداره محیطزیست است.
ریزگردها تهدیدی برای آینده استان
حسینی رخداد ریزگردها را بهعنوان تهدیدی برای گلستان در آینده قابل پیشبینی اما كنترل میداند. او ادامه میدهد: خطرریزگردها با 2 منشأ استانی و خارج از استان، یعنی استانهای همجوار و همچنین كشور تركمنستان به دلیل نزدیكی مرزهای دشتی و صحراییاش با گلستان برای استان وجود دارد. وی می افزاید: در مورد كشور تركمنستان این ویژگی هم وجود دارد كه به دلیل استقرار صحرا و دشتهای ما در آن منطقه و وجود حداقلی زیستگاههای انسانی اینریز گردها كمتر به شهرهای ما برسد. از سوی دیگر با مكاتبات سازمان با وزارت امور خارجه قرار شد تا در 2 نشست مشترك میان ایران و تركمنستان، پهنهبندیهای مشتركی در نقاط مرزی، با عنوان پاركهای صلح و دوستی برای افزایش پوشش گیاهی برگزار شود. تركمنستان ابتدا از پذیرش این موضوع خودداری میكرد، اما حالا پذیرفته است.
تالاب ها می توانند منشا ریزگرد باشند
حسینی می گوید: از سوی دیگر تالابهای استان قرار دارند كه در صورت مواجه شدن با خشكی میتوانند منشأ تولید ریزگرد باشند. با مذاكرات انجام شده با استانهایی مانند خراسان شمالی، خوشبختانه ضرورت حفظ حقابه تالابهای گلستان از حوزههای آبگیری تبیین شده و وزارت نیرو هم متعهد شده كه در صورت پایین آمدن آب تالابها به زیر حجم استاندارد، بهرهبرداری یا آبگیری از آنها برای مصارف دیگر متوقف شود.
وی ادامه می دهد: در بحث تثبیت شرایط آبی استان به دلیل به مخاطره افتادنگونههای زیستی، موضوع انتقال آب استان به سمنان هم بهعنوان یك چالش اساسی بررسی شد كه طی آخرین نشست مشترك با استانداران سمنان و گلستان موفق شدیم این روند را متوقف كنیم و البته پیگیری قضایی از پیمانكاری كه به حكم دادستانی تمكین كرد هم انجام شده است.
كنترلها باید چند برابر شود
مدیركل هواشناسی استان گلستان را بهعنوان یكی از مخاطرات استان در آینده نزدیك میداند. «نور بخش داداشی» میگوید: رصد شرایط استان نشان میدهد كه در آینده نزدیك میتواند با خطر جدی ریزگردها مواجه باشد. البته این خطر به میزانی نیست كه شاهد بروز رخدادهای ناگواری مانند شهرهای جنوبی باشیم. اما با توجه به كاهش عمومی بارندگی و روند روبه رشد استان در خشكسالی این مسأله موضوعی قابل پیشبینی است. داداشی با اشاره به تشكیل كارگروهی در این زمینه میگوید: كارگروهی متشكل از دستگاههایی كه دخیل در امر كنترل این پدیده هستند، تشكیل شده كه البته هواشناسی میتواند پایشها را انجام دهد و گزارشها را ارائه كند. ساخت ایستگاههای متعدد كنترل یكی از این الزامات است. وی می افزاید: در حال حاضر اداره حفاظت محیطزیست ایستگاههایی برای كنترل دارد، اما برای پایش دقیق باید این ایستگاهها بیشتر شود. در روزهای فصل گرم كه بارندگی به شدت كاهش پیدا میكند، شاهد ریزگردها هستیم، اما خوشبختانه این موضوع در فصل سرما در استان ما تقریباً وجود ندارد.
هوای گلستان پاك است، اما آب و خاك...
زیرگردها را شاید بتوان، یكی از معروفترین و آزاردهندهترین آلایندههای تنفسی دانست كه زنگ هشدارش برای گلستان نیز نواخته شده است. اما نبود فعلی شرایط بغرنج ریزگرد، نه به معنای هرگز رخ ندادن آن است و نه به معنای نبود آلودگیهای دیگر در آب، هوا و خاك.
«اسماعیل مهاجر» مدیركل سازمان حفاظت محیطزیست استان در نشستی مطبوعاتی اعلام میکند كه شهرهای استان هوایی پاک دارند و به دلیل تجهیز كارخانهها به فیلترهای استاندارد هوا و همینطور صنعتی نبودن استان به معنای استقرار صنایع سنگین، آلودگی هوا درگلستان مشاهده نمیشود. با این همه آبهای گلستان به دلایل زیادی بهویژه ورود فاضلاب و پسماند دارای آلودگی هستند و این آلودگی قابل انتقال به خاك است.
