"مهاجرت پدیده ای است که در بسیاری از کشورهای دنیا به دلایل مختلف از جمله مشکلات اقتصادی و اشتغال، شرایط آب و هوایی و حتی عواملی مانند تحصیل رواج یافته است.
در ایران نیز این پدیده طی یک دهه گذشته رشد چشمگیری یافته و در بسیاری از کلان شهرها شاهد سیل مهاجرت هستیم. گلستان به عنوان استانی خوش آب هوا که از نظر اقتصادی هنوز ظرفیت های لازم را برای توسعه دارد، همواره مورد توجه مهاجران بوده و این موضوع طی سال های گذشته به اوج خود رسیده است تا جایی که اکنون گلستان را رنگین کمانی از اقوام و ایران کوچک می نامند.
به گفته مسئولان سیل مهاجرت به گلستان طی ۱۰ سال گذشته افزایش چشمگیر داشته و اکثر شهرهای استان با این موضوع دست و پنجه نرم می کنند.
مساله مهاجرت به گلستان علی رغم ظرفیت هایی که ایجاد کرده با تهدیدهایی نیز همراه بوده که بیشتر در قالب معضلات اجتماعی نمایان شده است. رشد جمعیت بیکار و مشکلات اشتغال در جوانان، روند رو به رشد حاشیه نشینی و روی آوردن مهاجران به سمت سکونتگاه های غیر رسمی و حتی غیر مجاز، افزایش بزهکاری و جرایم، تضاد فرهنگی و تغییر شاخص های اجتماعی یک منطقه از جمله تاثیرات مهاجرت هستند.
مهاجرانی که به سمت گلستان سفر می کنند بیشتر رویکرد اشتغال داشته اند و این موضوع پس از خشکسالی های سیستان و بلوچستان افزایش یافت. اما اکنون جنس مهاجرت نیز تغییر یافته است.
مهاجرت از روستا به شهر که علاوه بر معضلات ذکر شده باعث شده تا شغل های روستایی به خصوص کشاورزی هم تحت تاثیر قرار بگیرد و حتی از نظر اقتصادی نیز به یک منطقه صدمه بزند.
متاسفانه فرزندان کشاورزان دیگر حاضر به ادامه مسیر پدران خود نیستند به همین دلیل یا به شهرها کوچ کرده یا با تغییر کاربری زمین های کشاورزی بهره برداری های اقتصادی غیر از تولید و گاه غیر مجاز دارند.
با همه این موراد، بسیاری از مهاجران آینده خود و خانواده خود را در شهرها و روستاهای گلستان دنبال می کنند و با حضور در این استان به دنبال فرصت های جدید اقتصادی برای زندگی هستند. فرصت هایی که به دست آوردن آن ها با هزینه هایی برای ساکنان بومی استان همراه بوده و کمترین این هزینه ها بیکاری و افزایش جرایم است.
آغاز سیل جدید مهاجرت به گلستان
مدیرکل دفتر شهری استانداری گلستان، با بیان این که سیل مهاجرت به شهرها و روستاهای برخوردار گلستان از اواخر سال گذشته آغاز شده است، به خبرنگار مهر،گفت: بررسی صورت گرفته از سطح شهرهای استان، آمارهای موجود و همچنین تفکیک های غیر مجاز اراضی کشاورزی نشان از مهاجرت جدید به استان گلستان دارد.
وی افزود: استان گلستان علاوه بر این که اقلیم مناسبی دارد، مهاجرت های گذشته نیز بستر ورود مهاجران جدید را فراهم کرده است.
وی تصریح کرد: بیشتر مهاجران از استان های مبدا خراسان جنوبی، سمنان، سیستان و بلوچستان و بعضا مهاجران خارجی هستند که به بیشتر آن ها نیز به شهرهای گرگان و گنبد آمدند.
چراغعلی با بیان این که تعداد مهاجران افاغنه غیر مجاز افزایش پیدا کرده است، گفت: اگر مهاجرت مدیریت نشود، خطراتی را برای بافت فرهنگی، معماری و اجتماعی شهر در پی خواهد داشت.
ضرورت دارد شوارها، شهرداران و سایر مدیران و مقامات مسئول نسبت به تشکیل جلسه و کارگروه های مرتبط اقدام کنند و تدابیر و اندیشه لازم را برای مقابله منطقی و برنامه ریزی شده با پدیده جدید مهاجرت در استان داشته باشند.
وی اضافه کرد: ضرورت دارد شوراها، شهرداران و سایر مدیران و مقامات مسئول نسبت به تشکیل جلسه و کارگروه های مرتبط اقدام کنند و تدابیر و اندیشه لازم را برای مقابله منطقی و برنامه ریزی شده با پدیده جدید مهاجرت در استان داشته باشند.
مدیرکل دفتر شهری استانداری گلستان، با تاکید بر این که آمارهای رسمی نشان می دهد وضعیت اشتغال گلستان در مقایسه با دیگر استان ها نابسامان است، گفت: تغییرات وضعیت آب و هوا و نبود اشتغال مناسب در استان های مبدا یکی از زمینه های تاثیرگذار در پدیده مهاجرت به گلستان بوده است و همین موضوع در اشتغال گلستان نیز تاثیر گذاشته است.
وی بر لزوم برنامه ریزی مناسب برای مدیریت منطقی این موضوع تاکید کرد و خواستار برنامه ریزی شوراها و شهرداری های استان برای جلوگیری از بحران اشتغال شد.
بحرانی شدن وضعیت اشتغال گلستان در شرایطی است که محمد رهبری، مدیریت کارآفرینی و اشتغال اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی گلستان اعلام کرده است که فارغ التحصیلان از دانشگاهها، با یک سطح انتظار بی رویه وارد حرفه کسب و کار خواهند شد و تا سال ۹۸ این موضوع به یک بحران تبدیل خواهد شد.
وی در نشست خبری خود، دلیل این بحران را فارغ التحصیل شدن دانشجوهای ارشد و دکترا عنوان کرد و افزود: ۶۹ مرکز آموزشی در استان وجود دارد و سالی چهار هزار کارشناسی ارشد فارغ التحصیل می شوند و از سال ۹۵ تا ۹۸ سالیانه ۵۰۰ نفر فارغ التحصیل مقطع دکترا در رشته های غیرپزشکی خواهیم داشت که زنگ خطری برای استان خواهد بود.
خدمات ضعیف در شهرهای کوچک و روستا
برخی کارشناسان معتقدند مهاجرت و نبود شرایط مساعد اقتصادی و خدمات دهی مطلوب باعث بروز حاشیه نشینی شده از این رو ایجاد اشتغال و تدوین سیاست برای جلوگیری از گسترش مهاجران به سکونتگاه های غیر رسمی می تواند موفق واقع شود و روند توسعه این مناطق را تا جای ممکن کاهش دهد.
اقدامی که مدیر کل پدافند غیر عامل استان گلستان بر آن تاکید داشته و به عنوان اصلی ترین دلایل مهاجرت از آن نام می برد. قاسم غریب آبادی مهمترین عامل حاشیه نشینی را خدمات مناسب در شهرهای بزرگ دانست و به خبرنگار مهر گفت: حاشیه نشینان اغلب افرادی هستند که از روستا به شهر و از شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ برای دریافت خدمات بهتر، مهاجرت می کنند.
وی با بیان این نکته که اختلاف خدمات بین روستا و شهر زیاد است، افزود: به طور مثال خدمات نظام سلامت در روستا با شهر قابل مقایسه نیست؛ در شهرهای بزرگ دسترسی به مراکز درمانی بسیار راحتتر از روستاها و شهرهای کوچکتر است.
وی سطح درآمد بسیار پایین در روستا را از دیگر عوامل مهاجرت دانست و تصریح کرد: دولت باید خدمات فوق العاده در بحث اشتغال و درآمد روستاییان ارائه دهد.
این مسئول گلستانی ادامه داد: وقتی شغل مناسب در شهرهای کوچک و روستاها باشد، جوانان این منطقه احساس نیاز برای مهاجرت به کلان شهرها نخواهند داشت.
وی با بیان این نکته که با ورود جوانان به شهرهای بزرگ شغل مناسبی در انتظار آنها نخواهد بود، افزود: باید در نقاطی که مهاجرت انجام می شود اشتغال زایی پایدار صورت بگیرد؛ با این اقدام می توان مانع حاشیه نشینی شد.
غریب ابادی با اعلام این مطلب که طرح هادی در روستاها به درستی انجام نمی شود، افزود: در صورت ارائه امکانات مناسب در روستاها، جوانان برای دریافت خدمات بهتر ناچار به مهاجرت به شهرها نخواهند بود.
ارائه یارانه برای کشاورزان موجب ماندگاری آنها در روستا می شود
مدیرکل پدافند غیرعامل استان گلستان ادامه داد: به شهرهای کوچک در چند سال اخیر ناحیه صنعتی دادند؛ توسعه صنعت در این مناطق و ارائه یارانه برای کشاورزان باعث می شود کشاورز از کار خود دلسرد نشده و در روستا به کار خود ادامه دهد.
وی با تاکید بر اینکه یارانه کشاورزی باید به صورت واقعی به کشاورزان ارائه شود، افزود: تقویت نواحی صنعتی و احیا بنگاه های زودبازده به راحتی می تواند مانع مهاجرت شود.
ارائه یارانه واقعی به کشاورزان، تقویت نواحی صنعتی و احیا بنگاه های رود بازده به راحتی مانع مهاجرت خواهد شد.
غریب آبادی ادامه داد: نیاز است تا کار تحقیقاتی بر روی مساله حاشیه نشینی انجام شود؛ باید ابتدا اولویت بندی کنیم یعنی مشخص شود که مهاجرت از کدام قسمت استان است تا در آن بخش صنعت تقویت شود.
وی گلستان را استانی دارای ظرفیت گردشگری دانست و گفت: با وجود پتانسیل های مختلف گردشگری در استان، صنعت گردشگری تاکنون در گلستان رونق نیافته است.
مدیرکل پدافند غیرعامل استان بابیان این نکته که علی رغم تاکیدات مسئولین استانی به صنعت گردشگری هنوز اقدامی در این زمینه نشده، افزود: رونق گردشگری در روستاها و شهرها، مانعی برای حاشیه نشینی خواهد بود.
مهاجرت به شهرهای استان به خصوص مرکز استان، شهرستان گنبد و تعدادی از شهرهای استان به سرعت ادامه دارد. با توجه به چالشی که در اکثر شهرهای استان وجود دارد، اگر روند مهاجرت مدیریت نشود، هزینه های سنگین و جبران ناپذیری برای معماری، شهرسازی و حتی موضوعات فرهنگی و تاریخی دربر خواهد داشت.
هزینه هایی که برای مدیران را مجبور خواهد ساخت تا بخشی از وقت و بودجه های خود را برای حل مشکلات بگذارند و از مسیر توسعه استان عقب بمانند. توسعه ای که در حال حاضر نیز متناسب با ظرفیت ها نبوده و مقایسه با استان های همجوار و مشابه نشان می دهد از متوسط کشوری نیز عقب هستیم.مهر
