"از دیرباز شاهد مهاجرت اقوام بسیاری بوده که به خاطر مشکلاتی از جمله خشکسالی و به امید زندگی و فردایی بهتر در این استان شمالی سکنی گزیدهاند.
اقوامی از ملک خراسان و سمنان گرفته تا سیستان و بلوچستان به دلیل مهاجرپذیری گلستانیها، شرایط سیاسی و اقلیمی منطقه خود و نیاز به کار، در این ملک حاصلخیز ماندگار شدهاند و البته طی این سالها با افزایش زاد و ولد بخش اعظمی از جمعیت استان را از آن خود ساختند.
آنان طی این سالها نه تنها صاحب خانه و زمین شدند، بلکه با سختکوشی و تلاش املاک بسیاری را از آن خود کردند و حتی نمایندگانی را به مجلس شورای اسلامی فرستادند.
نگارش این گزارش برای نقد مهاجرتهای دیروز یا قوم خاصی نیست، بلکه اشاره به شرایطی است که اکنون گلستان با آن دست به دامن است، پدیده خشکسالی آن هم در استانهایی که سابقه مهاجرت به گلستان را داشتهاند، دوباره این شرایط را مهیا کرده تا خانوادههایی از آنان که اکنون پایگاههایی نیز در گلستان دارند، ترک دیار کرده و وارد گلستان شوند.
این شرایط برای همه گلستانیهایی که در این ملک زندگی میکنند و حتی مهاجران سابق که اکنون عضوی از این استان شمالی هستند، نمیتواند آنچنان خبر خوشایندی باشد، چرا که با مشکلاتی که این استان با آن روبهرو است، این موضوع یقیناً بر مشکلات فعلی گلستان خواهد افزود و شرایط کنونی بغرنجتر خواهد شد.
*قانونی برای مهاجرتهای بیرویه وجود ندارد
قانون برای این مهاجرتها هیچ برنامه خاصی ندارد و نمیتواند مانع از مهاجرت افراد دیگر سرزمینهای ایران شود و همین خلأ قانونی مسیر را برای مهاجرت بیشتر به گلستان مهیا ساخته است.
اگر بدون تعصب به این مهاجرتها بنگریم، متوجه میشویم در شرایط کنونی یکی از علل مشکلات گلستان در عرصههای مختلف همین مهاجرتهای بیرویه است که ضمن افزایش و تراکم جمعیت در این استان شمالی شرایط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را برای زندگی در آن پیچیدهتر ساخته است.
این شرایط بدون شک در استانی که با بسیاری از مشکلات زیربنایی در موضوع صنعتی و کشاورزی مواجه است، چیزی شبیه به فاجعه است، چرا که این استان در شرایط کنونی نیز به سختی پاسخگوی توقعات ساکنان فعلی خود چه در حوزه اشتغال و چه در دیگر حوزههای اقتصادی و معیشتی است.
به گفته مسئولان این استان شمالی، سیل مهاجرت به گلستان طی 10 سال گذشته افزایش چشمگیری داشته و اکثر شهرهای استان با این موضوع دستوپنجه نرم میکنند.
مسئله مهاجرت به گلستان با وجود ظرفیتهایی که ایجاد کرده با تهدیدهایی نیز همراه بوده که بیشتر در قالب معضلات اجتماعی نمایان شده است، رشد جمعیت بیکار و مشکلات اشتغال در جوانان، روند رو به رشد حاشیهنشینی و روی آوردن مهاجران به سمت سکونتگاههای غیررسمی و حتی غیرمجاز، افزایش بزهکاری و جرایم، تضاد فرهنگی و تغییر شاخصهای اجتماعی یک منطقه از جمله تاثیرات مهاجرت هستند.
مهاجرانی که به سمت گلستان سفر میکنند بیشتر رویکرد و هدف اشتغال داشتهاند و این موضوع پس از خشکسالیهای سیستان و بلوچستان افزایش یافته است.
گلستان از دیرباز شاهد این مهاجرتها بوده و حتی مهاجران خارجی افغانی را در سالهای اول به بار نشستن جمهوری اسلامی میزبانی کرده است، اما اکنون جدا از مهاجرت اقوام مختلف کشور که در این استان پایگاه دارند گلستان به معضل مهاجرت دروناستانی نیز دچار شده است.
*افزایش مهاجرت دروناستانی
فرزندان کشاورزان این استان شمالی به دلیل به صرفه نبودن کشاورزی و هزینههای بالای آن و افزایش قیمت اراضی زراعی دیگر حاضر به ادامه مسیر پدران خود نیستند به همین دلیل یا به شهرها کوچ کرده یا با تغییر کاربری زمینهای کشاورزی بهرهبرداریهای اقتصادی غیر از تولید و گاهی غیرمجاز دارند.
با همه این موارد بسیاری از مهاجران آینده خود و خانوادهشان را در شهرها و روستاهای گلستان دنبال میکنند و با حضور در این استان به دنبال فرصتهای جدید اقتصادی برای زندگی هستند؛ فرصتهایی که به دست آوردن آنها با هزینههایی برای ساکنان بومی استان همراه خواهد بود که کمترین آنها بیکاری و افزایش جرایم است.
مدیرکل سابق دفتر شهری استانداری گلستان نیز چندی پیش در گفتوگو با خبرنگار فارس از سیل مهاجرت به گلستان طی سالهای اخیر خبر داد و گفت: آمارهای موجود و همچنین تفکیکهای غیرمجاز زمینهای کشاورزی نشان از مهاجرت جدید به استان گلستان دارد.
عبدالرضا چراغعلی اظهار کرد: استان گلستان با دارا بودن اقلیم مناسب بستر ورود مهاجران جدید را فراهم کرده است.
چراغعلی با بیان اینکه تعداد مهاجران کشور افغانستان غیرمجاز افزایش پیدا کرده است، افزود: اگر مهاجرت مدیریت نشود، خطراتی را برای بافت فرهنگی، معماری و اجتماعی شهر در پی خواهد داشت.
*نبود شرایط مساعد اقتصادی عامل اصلی مهاجرت
مدیرکل پدافند غیرعامل استان گلستان نیز نبود شرایط مساعد اقتصادی را به عنوان اصلیترین دلیل مهاجرت نام میبرد.
قاسم غریبآبادی بیان کرد عامل حاشیهنشینی خدمات مناسب در شهرهای بزرگ است و حاشیهنشینان اکثراً افرادی هستند که از روستا به شهر و از شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ برای دریافت خدمات بهتر مهاجرت میکنند.
وی سطح درآمد پایین در روستا را از دیگر عوامل مهاجرت دانست و تصریح کرد: دولت باید خدمات فوقالعاده در بحث اشتغال و درآمد روستاییان ارائه دهد.
غریبآبادی ادامه داد: وقتی شغل مناسب در شهرهای کوچک و روستاها باشد، جوانان این منطقه احساس نیاز برای مهاجرت به کلانشهرها نخواهند داشت.
وی با بیان اینکه با ورود جوانان به شهرهای بزرگ شغل مناسبی در انتظار آنها نخواهد بود، افزود: باید در نقاطی که مهاجرت انجام میشود اشتغالزایی پایدار انجام گیرد؛ با این اقدام است که میتوان مانع حاشیهنشینی شد.
غریبآبادی با اشاره به اینکه طرح هادی در روستاها به درستی انجام نمیشود، افزود: در صورت ارائه امکانات مناسب در روستاها جوانان برای دریافت خدمات بهتر ناچار به مهاجرت به شهرها نخواهند بود.
مهاجرت همچنان به شهرهای استان به ویژه گنبدکاووس، گرگان، بندرگز و دیگر شهرهای استان ادامه دارد و در این بین نبود قانون و فقدان برنامهای خاص از سوی استان که مسئولان آن زیاد این موضوع را جدی نگرفتهاند، به طور قطع تبعات منفی و ناخوشایندی خواهد داشت، موضوعی که در آینده بیشتر توسعه گلستان را دچار خلل کرده و هزینههای سنگینی را بر این استان محتمل خواهد کرد./فارس
