به گزارش پایگاه عدالت خواهان گلستان" علاقه به زبان فارسی سخن گفتن، در بین خانوادههای ساکن روستاها و شهرهای گلستان موجب شده تا کم کم لهجه زیبای بومی این منطقه به فراموشی سپرده شود.
اکنون بسیاری از اصطلاحات زبان بومی درغرب، شرق و حتی مرکز گلستان، به دلیل فقدان استفاده، مهجور مانده و واژگان فارسی جایگزین آن شده، در حالی که این زبان اصیل نماد اصالت این قوم نجیب ایرانی است.
هر ملتی را با فرهنگش میشناسند، زبان و لهجه خاص، هویت یک سرزمین است و هر زمانی ملتی فرهنگش را فراموش کند، آسیبپذیر میشود، چرا که هویتش را در معرض بیتوجهی قرار داده و به دیگران نیز فرصت داده تا تحقیرش کنند.
لهجه بومی گلستان در غرب و حتی بخشهایی از مرکز و شرق، «مازنی»، در مرکز، «گرگانی» و در شرق «کتولی» و دیگر لهجههای متداول است و البته زبان ترکمنی و ترکی هم بخش عمدهای از زبان گلستانیها را تشکیل میدهد.
در یکی از روستاهای غرب گلستان، یکی از اهالی با لهجه زیبای محلی در حال صحبت با من است و در همین حین با کودک شش سالهاش که به نزد ما آمده، چنان به زبان فارسی سلیس سخن میگوید که متعجبم میسازد.
*خانوادههای غرب گلستان از کودکی با فرزندانشان فارسی سخن میگویند
از وی میپرسم، حیف این لهجه نیست که فراموش شود، «محمد وکیلی» با اشاره به متداول بودن سخن گفتن به فارسی در بین خانوادههای روستایی غرب گلستان گفت: اکثر خانوادههای روستایی، دیگر به زبان محلی با فرزندانشان سخن نمیگویند، بلکه از کودکی سعی میکنند فرزندانشان فارسی را فرا بگیرند و من هم از این مردم مستثنی نیستم.
وی در گفتوگو با خبرنگار فارس در گرگان اظهار کرد: به نظرم شرایط به گونهای است که اگر کسی به زبان محلی در محیطهای شهری صحبت کند، وی را روستایی و بیفرهنگ میدانند و کسی هم وی را جدی نمیگیرد.
وکیلی یادآور شد: حتی رسانهای مانند صدا و سیما هم از این لهجهها برای نشان دادن افراد دهاتی یا آدمهای ساده و عقب مانده استفاده میکند، که همین عامل به تنهایی کافی است تا خانوادههای گلستانی، زبان فارسی را بر زبان بومی و ریشهدار خود ترجیح دهند.
وی با اشاره به حضور اکثر فرزندان روستایی در شهرهای اطراف برای ادامه تحصیل در مقطع دبیرستان و دانشگاه اذعان کرد: چنانچه آنان به زبان فارسی مسلط باشند در شهر نیز مشکلی نخواهند داشت و سریع میتوانند جایگاه خود را بین همسالان و دوستان جدید خود بیابند.
اگر چه نباید بدبینانه قضاوت کرد اما طی چند سال گذشته و اخیر برای دفاع از لهجههای محلی و ترویج آن در جامعه هیچ اقدامی از سوی نهادهای متولی زبان و ادبیات کهن و بومی منطقه انجام نگرفته است.
*فقدان توجه سیمای گلستان و فرهنگ و ارشاد اسلامی به زبان بومی
اگر کسی به صدا و سیمای گلستان به عنوان یک رسانه محلی توجه کند، تصور میکند که در حال تماشای شبکه ملی است، چرا که برنامههای بومی و محلی در آن بسیار محدود است این در حالی است که تمایل و استقبال گلستانیها برای مشاهده شبکه محلی مازندران رو به افزایش است.
توجه بیش از حد این شبکه به شرق گلستان و بیمحلی به زبان محلی موجب شده تا از تعداد مخاطبان آن کاسته شود، درحالی که زبان محلی بهترین ظرفیت و جذابیت استان برای تولید برنامههای بومی و محلی است.
در اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان هم اقدام خاصی در ترویج و حفظ این زبان بومی و ترویج آن انجام نگرفته و حتی تاکنون یک برنامه فرهنگی همچون شعر یا داستاننویسی با موضوع زبان محلی در این استان برگزار نشده و موضوعات دیگر فرهنگی در اولویت قرار گرفته است.
نویسنده کتاب «چمبلیک» در گلستان شاید گزینه مناسبی باشد تا در این زمینه توضیح دهد: وی بخشی از بیتوجهی به زبان بومی منطقه را در ارتباط با تحولات اجتماعی همچون افزایش ارتباطات و رسانهها میداند که آرام آرام با نفوذ و رسوخ در جامعه جایگزین فرهنگ بومی و ساختار کلامی میشود.
علی نصیبی در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار فارس تصریح کرد: متاسفانه مردم منطقه نیز به حفظ زبان و فرهنگ بومی خود همچون استانهای همجوار تعصب چندانی ندارند و از دامنه فرهنگپذیری بالایی برخوردار هستند.
وی خاطرنشان کرد: این در حالی است که در شورای اسلامی شهر رشت مصوب شده که به جز لهجه گیلکی در آن مکالمه نشود و آموزش و پرورش مازندران نیز در مدارس این استان لهجه مازندرانی را به عنوان ماده درسی گنجانده است.
نصیبی ادامه داد: از دلایل تشکیل استانی به عنوان گلستان، تاریخ و فرهنگ غنی و متفاوت آن بوده است و اکنون نیز ایجاب میکند یک کار علمی برای کاوش در زمینه زبان و فرهنگ گلستانیها انجام گیرد.
*لزوم تشکیل انجمنی برای حمایت از زبانهای بومی گلستان
وی خاطرنشان کرد: زبان یا گویش هر منطقه، سند هویت هر دیار و عامل اتحاد ساکنان آن سرزمین است، از این رو، آنانی که دل در گرو خاستگاه خود دارند با علم به این موضوع سعی در ترویج زبان یا گویش خود در بین اطرافیان یا نسلهای آتی برای جلوگیری از مرگ این مشخصه فرهنگی دارند.
این فعال فرهنگی و اجتماعی تصریح کرد: سادهاندیشی است که اگر گویش و زبان را تنها یک عامل ارتباطی بین انسانها بدانیم بلکه بسیار فراتر از این نقش، زبان مادری و هویت رابطهای تنگاتنگ با یکدیگر دارند.
نصیبی ادامه داد: حفظ گویشهای منطقه به عنوان یکی از وجوه مشخصه تمایز هویت این منطقه با دیگر مناطق شمالی است، اما با بیتوجهیهای انجام گرفته از سوی ادارات و نهادهای متولی و هم از سوی مردم این دیار، امروزه گویشهای منطقه یا مرده یا در حال از بین رفتن است.
وی با اشاره به راهکارهای لازم برای حفظ زبان محلی در گلستان اذعان کرد: تشکیل انجمنی با حمایت نهادهای دولتی و مشارکت فعالان فرهنگی استان برای صیانت از گویشهای منطقه، از جمله اقدامهای اولیه برای ترویج زبان محلی ریشهدار منطقه میتواند با فعالیت فرهنگی بین گروههای مختلف سنی در احیا و ترویج لهجه محلیهای موثر باشد.
نصیبی متذکر شد: اجرای برنامههای مختلف فرهنگی و تشکیل تیم علمی با به کارگیری اهل فن برای نگارش واژهنامه گرگانی، ثبت گویشهای بومی در یونسکو و دیگر اقدامات همسو میتواند در احیای گویشهای بومی این استان شمالی موثر باشد.
مدیر کل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری گلستان نیز با اشاره به موضوع لهجه محلی به عنوان یکی از مشخصههای زیبای مردم این استان گفت: این نوع لهجه به عنوان یک ظرفیت فرهنگی منطقه باید مورد توجه قرار گیرد و نباید بیش از این به ساختار آن لطمه وارد شود.
*تقویت وفاداری و مباهات به زبان محلی در بین مردم منطقه با ابزار فرهنگی
علی نذیری در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار فارس در گرگان تصریح کرد: باید نگرش وفادارانه و مباهات به لهجههای بومی را بین مردم منطقه گسترش داد.
وی یادآور شد: غرور و مباهات جامعه، متاثر از یک فرهنگ و لهجه خاص را باید تقویت کرد، چرا که حفظ هویت فرهنگی مرتبط با زبان محلی است و سابقه اجداد و قومی در لهجه و فرهنگ آن قوم نهفته است.
نذیری تصریح کرد: تهیه و تولید برنامههای فرهنگی در رسانهها به ویژه صدا و سیمای استانی، توجیه خانوادهها نسبت به ضرورت کاربرد زبان محلی در خانواده میتواند از اپیدمی اضمحلال زبان محلی استان جلوگیری کند.
وی خاطرنشان کرد: در کنار این برنامهریزیها باید توجه داشت، چنانچه جوانان نسبت به گویشهای محلی نگرش منفی داشته باشند و آن را موجب کسر شان بدانند این تدابیر به سرانجام نخواهد رسید، مگر آنکه آنان را هم در این مسیر با خود همراه سازیم و از ظرفیت تعصب آنان به فرهنگ و اصالتشان برای توفیق در این بخش بهره گیریم.
اهمیت حفظ زبانهای بومی و محلی از آن جهت اهمیت دارد که گاهی در داخل یک واژه از این زبان دنیایی از اطلاعات، باورها، سنتها، دانشها، فرهنگها، اسطورهها و تاریخ یک قوم یا ملت نهفته است و با مرگ یک واژه ممکن است میراث ارزشمندی از بین برود، پس از هماکنون باید برای زنده نگه داشتن این میراث ارزشمند تاریخی کوشید، چرا که فردا دیر است./فارس
مهرداد گرگان
بنده گرگانی هستم و همیشه سعی می کنم به زبان طبری صحبت کنم زبان طبری در استان ما به سه گویش تقسیم می شود گویش طبری غربی که در کردکوی و بندرگز و نوکنده صحبت می شود گویش طبری مرکزی که در بخش عمده ای از گرگان صحبت می شود که به آن طبری استرآبادی می گویند و طبری شرقی که در علی آباد کتول صحبت می شود که به آن طبری کتپلی می گویند البته ما در آزاد شهر و رامیان و گنبد فانبل زیاد داریم که به زبان طبری صحبت می کنند نام درست زبان مازندرانی زبان طبری هست
بانوی گنبدی
با سلام حفظ زبان مادری عشق می خواهد عشق به مادر عشق به پدر عشق به فرهنگ وعشق به حفظ اصالت .برای من هیچ چیز شیرین تر از این نیست که می بینم فرزندانم مرا انا صدا می زنند نه مامان هرچند که ما سال هاست ساکن تهرانیم واصولا خیلی هم زبان در اطراف ما نیستند ولی سعی کردم قبل از اموزش زبان ملی به فرزندانم زبان مادری را بیاموزم واینک که انان به لطف خدا به مدارج بالای علمی رسیده اند هم چنان به زبان مادری عشق میورزندودر منزل ما زبان ملی بکار نمی رود چون زبان مادری عشق است عشق