به گزارش عدالت خواهان گلستان"حجتالاسلام حسن روحانی در مراسم بزرگداشت روز دانشجو که در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد، ضمن گرامیداشت ۱۶ آذر و یاد و خاطره شهدای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس این روز را به همه دانشجویان عزیزی که با قامتی استوار و با زبانی منتقدانه برای دفاع از کشور خود ایستادگی میکنند تبریک گفت و اظهار داشت: بر همه شهیدانی که دانشگاه را متحول کردند، طالقانیها، بهشتیها، مفتحها، بازرگانها و شریعتیها و همه کسانی که برای دانشگاه علم، آزادی در برابر استبداد و استعمار ایستادگی کردند، درود و سلام میفرستیم.
اما مروری بر مواضع بازرگان نشان میدهد، اقدامات منحرفانه و آمریکامدارانه به صورت مکرر در دولت موقت بازرگان صورت گرفت تا جایی که امام خمینی(ره) هم جملات صریحی در راستای انحراف بازرگان و دولت موقت بیان کردهاند.
امام خمینی (ره) در قسمتهایی از نامه خود مورخ ۶/۱/۶۸ مخالفتشان را با نخست وزیری بازرگان بیان کردهاند.
حضرت امام خمینی (ره) در نامه تاریخی خود به منتظری مینویسند:
«والله قسم، من با نخستوزیری بازرگان مخالف بودم ولی او را هم آدم خوبی میدانستم.»
رهبر انقلاب درباره مشکلاتی که دولت موقت برای آینده انقلاب ایجاد کرده بود میگوید: «ما میگفتیم وزرا باید کسانی باشند که هم انقلابی باشند، [هم] ضد امپریالیست باشند و هم مسلمان و عمیقاً معتقد به اسلام باشند… ما میگفتیم مثلاً فلان وزیر را قبول نداریم و… و رئیس دولت موقت به ما میگفت اگر اینها را شما قبول نکنید، من ناچارم استعفا بدهم. حالا شما ببینید وضعیت ما را در مقابل تهدید به استعفا از طرف رئیس دولت موقت. آنهم کی؟ ۲۰ روز پس از تشکیل دولت.»
وقتی امام نامه بازرگان را پاره کرد
این در حالی است که در صفحه ۳۳ کتاب برداشتهایی از امام خمینی خاطرهای ذکر شده است که میتواند دلایل بسیاری از این اختلافات بین امام و بازرگان را روشن کند: «بازرگان نامهای به امام نوشت که با بسمالله شروع نشده بود. به جای انقلاب اسلامی هم از لفظ انقلاب ایران استفاده کرده بود. امام درجا نامه را پاره کردند و فرمودند: «بگویید به ایشان فلانی نامه را پاره کرد. چند بار من به شما بگویم که انقلاب، انقلاب اسلامی است. انقلاب در ایران کار نکرد. این اسلام بود که کار کرد.»
انقلابی نبودن و عدم تمایل برای تغییر رژیم شاهنشاهی در دولت ملی و بازرگان
انقلابی نبودن و عدم تمایل برای تغییر رژیم شاهنشاهی در دولت ملی و بازرگان تا حدی بود که حتی در بعدازظهر ۲۲ بهمن ۵۷ که آخرین مبارزات مردم علیه حکومت شاهنشاهی در حال انجام و به ثمر رسیدن بود، بازرگان به جای انجام امور محوله به عنوان رئیس دولت موقت، دنبال مصالحه و سازش با حکومت ستمشاهی بود. در همین حال است که بازرگان میگوید: «مذاکرات مهمی در جریان است و اگر این مذاکرات موفقیت آمیز باشد، بختیار استعفا میدهد.»! بازرگان ضمن ابراز تأسف از عدم ملاقات بختیار با امام خمینی (ره) در روزهای انقلاب مینویسد: «اگر بختیار با امام خمینی ملاقات میکرد و از ایشان برای خود تائید میگرفت که نخستوزیر بماند تا بقیه اقدامات را انجام دهد، از اتلاف نیروها، خونریزیها و از بسیاری خرابیها جلوگیری میشد.»
بازرگان به دلیل ماهیت ضد کمونیستی، نسبت به آمریکاییها حساسیتی نداشت
علاوه بر اختلاف ماهوی که بین نظریات امام خمینی(ره) و مهندس بازرگان بوده است، بازرگان به دلیل ماهیت ضد کمونیستی، نسبت به آمریکاییها حساسیتی نداشت و این یکی از اختلافات بین امام خمینی(ره) و بازرگان بود. امام در پاسخ به محتشمیپور در مورد نهضت آزادی به این اختلافات اشاره کرده و مینویسند: «پرونده این نهضت و همینطور عملکرد آن در دولت موقت انقلاب شهادت میدهند که نهضت به اصطلاح آزادی طرفدار جدی وابستگی کشور ایران به آمریکاست و در اینباره از هیچ کوششی فروگذار نکرده …و این از اشتباهات آنها است».
تکلیف بازرگان با خود برای مدل سیاسی مطلوب برای حکمرانی دینی هیچگاه مشخص نبود
تکلیف بازرگان با خود برای مدل سیاسی مطلوب برای حکمرانی دینی هیچگاه مشخص نبود. بازرگان در کتاب «شورای انقلاب و دولت موقت» که انتشارات نهضت آزادی آنرا به چاپ رسانده است در بند پنجم کتاب میگوید: «هدف نهایی البته سرنگونی رژیم است اما در مرحله اول، رفتن شاه، در مرحله دوم نظارت و محدودیت جانشینان او در چارچوب قوانین موجود و آزادیها، سوم کارکردن روی افکار و افراد و تشکل و تربیت و تجهیزات و بالاخره در مرحله چهارم تبدیل به جمهوری اسلامی.» همین بازرگان موضع خود را در این زمینه بعد از پیروزی انقلاب تغییر میدهد و در کتاب خود تحت عنوان «انقلاب ایران در دو حرکت» در صفحه ۹۲ میگوید: «ضدیت با گذشته و ارزشها آنقدر شدت یافته بود که آزادی برای ملت و حکومت شورایی یا به اصطلاح فرنگی آن دموکراسی یا حکومت مردم بر مردم، حالت لکه حیض را پیدا کرده، از بردن نام آن نیز میبایستی حذر داشت. از جمله گناهانی که برای دولت موقت و نخست وزیر آن میشمردند اصرار بر عنوان جمهوری دموکراتیک اسلامی بود.» جناب
بازرگان آنجا میگفت من پایبندی به جمهوری اسلامی دارم، اینجا میگوید من پایبندی به جمهوری دموکراتیک اسلامی دارم! چنین التقاطی به تصمیم گیریهای ضد و نقیض در دولت موقت دامن میزد.
بازرگان: روحانیون نمیتوانند حکومت را اداره کنند
بازرگان قبل از بازداشت کوتاهش توسط ساواک -۱۸/۶/۱۳۵۷ تا ۲۶/۶/۱۳۵۷- با تاکید بر اختلافات خود با امام خمینی(ره) تصریح میکند و میگوید: «در حال حاضر رهبری فعالیتها از دست ما گردانندگان سابق خارج شده و جوانان هستند که با اعتقاد به مبارزه و جهاد که بیشتر از افکار امام خمینی الهام میگیرند، کارها را در دست دارند.»
وی در مورد حکومت پیشنهادی امام خمینی(ره) میگوید: «به نظرات [امام] خمینی از نظر حکومت اسلامی ایراداتی داشته و گفتهام از نظر مذهب تا به حال راجع به حکومت از جانب روحانیون مطلبی عنوان نشده و از نظر تاریخی تا به حال مطرح نبوده است. اگر چنین مسئلهای را عنوان میکند [سقوط رژیم] در صورت تحقق چه چیز جانشین حکومت خواهد کرد؟ از طرفی عقیده دارم که روحانیون نمیتوانند حکومت را اداره کنند.»
بازرگان و یارانش در حل مسئله کردستان و بحران ایجاد شده توسط گروههای تجزیهطلب با فرصت سوزی و باجدهی نتوانستند منافع ملت را تأمین نمایند.
عدم اعتقاد به بازداشت و مجازات انقلابی نظامیان و وابستگان به رژیم قبل
علاوه بر این بازرگان اعتقادی به بازداشت و مجازات انقلابی نظامیان و وابستگان به رژیم قبل نداشت. درحالیکه همین اهمال در پاکسازی افراد بعدها وقایعی چون کودتای نوژه را در پی داشت.
لغو خرید تسلیحات نظامی از آمریکا از سوی دولت موقت
یکی دیگر از اقدامات دولت موقت به ریاست بازرگان لغو خرید تسلیحات نظامی از آمریکا بود. مورخین میگویند که این اقدامات قوه دفاعی کشور را در ابتدای انقلاب به شدت کاهش داد. بعضی جاها مطرح میشود که بررسی وضعیت کشور از سوی کشورهای دیگر مثل عراق رصد میشد که قوه دفاعی ایران با لغو قراردادهای تسلیحاتی پایین آمده است و موقعیت برای تهاجم آمده است.
طرح انحلال مجلس و واکنش عتاب آمیز حضرت امام خمینی (ره)
در مسئله مجلس خبرگان قانون اساسی و تصویب اصل ولایتفقیه آنگاه که نتوانستند از تصویب آن در مجلس جلوگیری کنند، طرح انحلال مجلس را طراحی نمودند که با واکنش عتاب آمیز حضرت امام روبرو گردیدند.
آیتالله مهدوی کنی درباره خصومت بازرگان و دولت موقت با اصل ولایتفقیه میگوید: «وقتی در دولت شنیده شد که میخواهند مساله ولایتفقیه را در قانون اساسی بگنجانند؛ سامی -وزیر بهداری- با عصبانیت میگوید ما نمیگذاریم این کار بشود؛ یعنی چه؟ ولایتفقیه یعنی چه؟ این برای ما مورد قبول نیست. به خدمت امام میرویم و میگوئیم که ما اصلا خبرگان را تحریم میکنیم و چنین و چنان میکنیم… مهندس بازرگان هم حرف دکتر سامی را تائید میکرد و همگی تند و عصبانی بودند که چرا مساله ولایتفقیه مطرح شده است.»
عدم همکاری قابل قبول بازرگان با نهادهای انقلابی
در حمایت از نهادهای انقلابی نیز که اکثر اعضای آن را دلسوزان انقلاب و ملت حزبالله تشکیل میدادند، هیچگونه همکاری قابل قبولی از طرف دولت موقت مشاهده نگردید و این در حالی بود که در آن دوران به خاطر عدم شکل گیری ساختارهای سیاسی – امنیتی کشور، بخش عمده از مسایل و مشکلات توسط نهادهای انقلابی رفع میگردید. دولت موقت همچنین میانه خوبی با احزاب و گروههای حزباللهی و نیروهای خط امام نداشته و از این گروهها حمایت نمیکرد.
وقتی بازرگان بهخاطر صلوات مردم برای امام (ره) عصبانی شد
مرحوم حجت الاسلام والمسلمین عمید زنجانی در کتاب خاطرات خود مینویسد: قبل از انقلاب، بازرگان در حسینیهی ارشاد سخنرانی میکرد. وقتی اسم امام را آورد، جمعیت سه صلوات بلند فرستاد. او که این صحنه را دید، سخنرانیاش را قطع کرد و گفت: «هر چقدر میخواهید صلوات بفرستید تا نفستان قطع شود.» بعد هم بلند شد رفت. فکر میکرد مردم به خاطر او میآیند. (خاطرات مرحوم حجت الاسلام والمسلمین عمید زنجانی، ص ۲۳۰)
امام بولدوزر میخواهد ولی من پیکان هستم
آیت الله مهدوی کنی نیز در کتاب خاطرات خودمی نویسد: «هنگامی که مهندس بازرگان به حکومت انتخاب شدند، بنا شد که در دانشگاه تهران برای مردم سخنرانی کند. من حضور داشتم و دانشگاه پر از جمعیت بود، آقای مطهری و حجتالاسلام باهنر هم بودند. آقای مهندس بازرگان پشت میکروفون قرار گرفت و سخنرانی کرد و ضمنا به این نکته اشاره کردند که: «انقلابیون، دولتی انقلابی و بولدوزروار میخواهند. امام بولدوزر میخواهد ولی من پیکان هستم. من حرکت میکنم اما پیکانوار حرمت میکنم.»
یعنی از همان جا خواستند به مردم و امام بگویند که من یک چنین دولتی هستم، دولت انقلابی که با آنها معنا مثل بولدوزر بزنم و خراب کنم و به پیش بروم، نیستم. بعد هم به بختیار خطاب کردند که: «ای بختیار لر! بیا بشو مانند حر و دولت را رها کن.»
آقای بازرگان با چنین روحیهای آمدند و از اول نمیخواستند بپذیرند، برای اینکه احساس میکردند نمیتوانند با امام و روحیه امام که انقلابی و قاطع و با صلابت بود، کنار بیایند که آخرش هم همینطور شد. به این جهت نگرانی داشتند؛ نه اینکه نمیخواستند در دولت باشند.» (خاطرات آیت الله مهدوی کنی – ص ۱۵۱)
این در حالی است که مقام معظم رهبری نیز همچون امام خمینی (ره)، از مهندس بازرگان و گروهش خاطرات تلخی به یاد دارند.
رهبر انقلاب اسلامی در اجتماع پر شکوه و کم نظیر مردم در حرم مطهر بنیانگذار جمهوری اسلامی – ۱۴/۳/۹۴ خاطر نشان کردند:
«از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی، عدهای به نقش آمریکا در تغذیه عقبه رژیم طاغوت که بدست ملت ایران ساقط شده بود، توجه نمیکردند و لذا با حضور آمریکاییها در کشور و حتی ادامه فعالیت برخی نهادهای آمریکایی موافق بودند.»
حضرت آیت الله خامنهای اختلاف عمده دولت موقت با امام (ره) در سالهای اول انقلاب را همین موضوع دانستند و افزودند: آنها توجه نداشتند که اگر به آمریکا مجال دوباره داده شود، ضربه خود را به ملت خواهد زد اما امام (ره) متوجه این موضوع بود و بر همین اساس موضع گیری میکرد و دیدگاه امام در قضیه تسخیر لانه جاسوسی نیز در همین چارچوب بود.
مخالفت با تسخیر لانه جاسوسی و موافقت امام (ره) با استعفای دولت بازرگان
اکثر اعضای دولت موقت را نهضت آزادی و احزاب همسو تشکیل میدادند و به شدت با تصرف سفارت آمریکا مخالف بودند و مهندس بازرگان به عنوان رئیس دولت و دبیر کل وقت نهضت آزادی، تهدید کرده بود، در صورت تسخیر سفارت آمریکا، دولت وی استعفا خواهد داد. فتح لانه جاسوسی بالاخره اتفاق افتاد و دولت بازرگان نیز همانگونه که تهدید کرده بود اقدام به استعفا کرد و امام (ره) نیز بلافاصله استعفای دولت را پذیرفت.
این استعفا به هر دلیلی که باشد، لطف الهی در حق ملت ایران و انقلاب اسلامی بود و حضرت امام (ره) به خاطر این استعفا خدا را شکر کرده و در نامه خود به وزیر کشور وقت با محتوای صلاحیت امثال نهضت آزادی مینویسند:
«اگر خدای متعال عنایت نفرموده بود و مدتی در حکومت موقت باقی مانده بودند، ملتهای مظلوم بهویژه ملت عزیز ما اکنون در زیر چنگال آمریکا و مستشاران او دست و پا میزدند و اسلام عزیز چنان سیلی از این ستمکاران میخورد که قرنها سربلند نمیکرد.»
