به گزارش پایگاه عدالت خواهان"از سال ۱۳۸۰، کمیسیون ملی یونسکو دهم نوامبر هر سال را روز جهانی «علم در خدمت صلح و توسعه» نامگذاری کرد تا فرصتی شود برای تبادلنظر صاحبان فکر و اندیشه در حوزه ترویج، توسعه و عمومی کردن علمی که باید در خدمت صلح و توسعه پایدار قرار داشته باشد.
لزوم گام برداشتن علم در مسیر صلح و توسعه/ در حوزه علم آپارتاید جایگاهی ندارد/ ضرورت حیاتی تقویت پیوند میان علم و سیاست و جامعه
این روز یادآور مسئولیت همه دستاندرکاران، سیاستمداران، رسانهها، دانشمندان و عالمانی است که هر یک به نوعی در توسعه علم گام برمیدارند.
روز جهانی علم برای صلح و توسعه یک رویداد سالانه است که نقش و اهمیت علم و فناوری برای رسیدن به توسعه پایدار را به کشورهای عضو یونسکو تاکید میکند.
علم باید الزاما در مسیر صلح و توسعه گام بردارد
هدف از گرامیداشت این روز این است که به همه ملتها یادآوری شود علم باید الزاما در مسیر صلح و توسعه گام بردارد تا بتواند برای همه جوامع سودمند باشد.
در حقیقت هدف این است که در چنین روزی به مردم یادآوری شود افزایش آگاهیهای عمومی درباره اهمیت علم و دانش میتواند پلی بین علم و جامعه باشد و آنها را بیش از پیش به هم نزدیک کند.
دکتر عباسعلی احمدی یکی از فعالانی است که برای ترویج این موضوع تلاش میکند. وی طی گفتوگویی با تاکید بر اینکه علم باید در مسیر صلح و توسعه و با هدف کاهش دردی از آلام بشری حرکت کند، میگوید: امروز در حوزه انسانی و محیط زیست با نگرانیها و مشکلات متعددی مواجه هستیم. در حوزه انسانی و اجتماعی، جنگها، کشتارها و بحرانهای بینالمللی موضوع مهمی است که در کنار آن توجه به نگرانیها و مشکلات زیستمحیطی نیز ضروری است.
احمدی افزود: بیابانزایی، کمآبی و جنگلزدایی که امروز با آن مواجه هستیم، خواه ناخواه بیانگر نتائج جنگی است که ما انسانها با طبیعت آغاز کردهایم. اینجاست که باید نقش علم برای رسیدن به صلح و توسعه پایدار و کاهش نگرانیها و بحران و همچنین مقابله با پیامدهای زیستمحیطی و انسانی پررنگتر شود.
این استاد دانشگاه ادامه داد: روز جهانی علم برای ما آغازی است که به یاد آوریم تا به امروز چگونه عمل کردهایم، چگونه پژوهش کردهایم، چگونه رفتار کردهایم و چگونه سیاستگذاری کردهایم. هر کس در این حوزه مسئولیتی را به عهده دارد و باید برای عمل کردن به این مسئولیت کاری انجام دهد.
علم باید در خدمت توسعه پایداری قرار گیرد
وی با بیان اینکه در دنیای امروز صلح و توسعه پایدار جایگاه مهمی دارد، تصریح کرد: امروز فقط رشد و توسعه اقتصادی ملاک نیست، بلکه توسعه پایدار مهم است. یعنی علاوه بر رشد و توسعه اقتصادی باید محیط زیست و محیط اجتماعی و فرهنگی را نیز به عنوان مولفههای دوم و سوم در حوزهای که میخواهیم در آن توسعه ایجاد کنیم در نظر بگیریم.
احمدی تاکید کرد: در حقیقت امروز نسخه توسعه برای همه کشورها یکسان نیست بلکه باید مبتنی بر محیط فرهنگی و اجتماعی هر کشور باشد.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه علم باید در خدمت توسعه پایداری قرار گیرد که فقط به راه توسعه اقتصادی ختم نشود، بلکه باید موضوع محیط زیست و محیط فرهنگی و اجتماعی را نیز مدنظر قرار دهد، خاطرنشان کرد: میتوان گفت علم، سیاستگذاریهای اقتصادی، برنامهریزیهای شهری، تجارت، صنعت و توسعه پایدار باید معطوف به همه این مولفهها باشد.
وی با تاکید بر لزوم همراه شدن علم و فناوری با خرد و اخلاق میگوید: اگر علم و فناوری با خرد و اخلاق همراه نباشد معلوم نیست ما را به کجا میبرد. هنگامی میتوانیم به کمک علم و فناوری به سرمنزل مقصود برسیم که به اخلاق و خرد هم توجه داشته باشیم. در حقیقت اگر در کنار علم و دانش، عشق به همنوع وجود نداشته باشد و نتواند دردی از دردهای جامعه را دوا کند، گرچه در مسیر دانشاندوزی گام برداشته است اما ارزش زیادی نخواهد داشت.
احمدی در ادامه با تاکید بر وجود ارتباط بین علم و دانش و توسعه بومی کشور میگوید: گرچه دانشگاهها در رقابتی درست یا غلط فقط به دنبال دستهبندی جهانی و عملکرد و پژوهش هستند، اما دغدغه اینکه کشور ما در حوزه اقتصاد و صنعت با چه مشکلی مواجه است و چه پژوهشی را باید دنبال کند نکته مهم دیگری است که باید مورد توجه قرار گیرد.
باید علم را عمومی کنیم
وی با بیان اینکه اگر بدون برنامهریزی در این زمینه عمل کنیم به هدف نمیرسیم، اذعان کرد: گرچه علم حوزه تخصصی دانشمندان و متخصصان است اما باید علم را عمومی کنیم. هرچه علم عمومیتر باشد و ترویج علم در لایههای مختلف جامعه ریشه داشته باشد، تقاضا برای علم کاربردی، یعنی علمی که بتواند کاری انجام دهد و مشکلی را حل کند نیز به مراتب افزایش خواهد یافت.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: دانشمندان باید چنین فضایی را برای جامعه فراهم کنند. وقتی در جامعه برای علم تقاضا وجود داشته باشد، گامهای بهتری برداشته میشود و ایجاد این تقاضا مستلزم ترویج و عمومیسازی علم است.
در حوزه علم آپارتاید جایگاهی ندارد
به گفته احمدی، موضوع دیگری که در حوزه علم باید مورد توجه قرار گیرد، اهمیت همکاریهای بینالمللی در این حوزه است. در حوزه علم برخلاف دیگر حوزهها آپارتاید جایگاهی ندارد. متاسفانه در بسیاری از کشورها به دنبال سایهاندازی سیاست بر دیگر حوزهها ازجمله حوزه علم، شاهد آپارتاید علمی هم بودهایم که سازمانهای جهانی در تلاش هستند با این پیامد مقابله کنند.
وی در پایان گفت: از آنجا که در بسیاری از کشورها پنجره فرهنگ، هنر و اخلاق بسته شده و پنجره سیاست تنها پنجرهای است که در این حوزه به روی ملتها گشوده است، مشکلات و نگرانیهایی ایجاد شده است، اما باید این نکته را مدنظر قرار داد که حیات مردان نامی یعنی دانشمندان و بزرگان به ما یاد میدهد که سربلند و شکوهمند زندگی کنیم و چون جهان را قدر میگوییم، بر پندار زمان نشانی برجای گذاریم که شاید دریانوردی بر عرشه کشتی یا کشتی شکستهای بر پهنه دریا با دیدن این نشان، چراغ امیدش روشن شود.
دکتر مجید سرسنگی، معاون فرهنگی دانشگاه تهران طی گفتوگویی اظهار کرد: هدف اصلی علم باید صلح و توسعه باشد، اما توسعه علمی و اقتصادی صرفاً بدون در نظر گرفتن اخلاق به این نتیجه منجر نخواهد شد.
وی ادامه داد: یکی از کهنترین برنامههای یونسکو برنامههای ترویج علم است، ترویج علم از نظر یونسکو یعنی آموزش علوم مختلف به مردم عادی و تقویت این باور که گرایش به علم میتواند زندگی آنها را بهتر کند.
معاون فرهنگی دانشگاه تهران، سیاستگذاریهای علمی را در جهتدهی علوم به سوی کاستن از مشکلات بشر حائز اهمیت دانست و گفت: به عنوان مثال رشتههای دانشگاهی باید مطابق با مسائل جامعه تدوین شود، اگر علم در ارتباط با ظرفیتهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه نباشد، دردی از مردم دوا نخواهد کرد.
سرسنگی تصریح کرد: مردم باید بدانند که جایگاه علم در زندگی آنها کجاست و برای رسیدن به همین مقصود است که یونسکو سالهای میلادی مختلف را به علوم گوناگون نامگذاری میکند تا مردم متوجه نقش هر کدام از آنها در زندگی خود شوند.
وی افزود: در ایران نیز طی سالهای اخیر به مناسبت این روز برنامههای پراکنده و غیرمسجمی از سوی انجمن ترویج علم سازمان یونسکو برگزار میکند.
پیوندهای میان علم، سیاست و جامعه باید تقویت شوند
به گزارش بلاغ، همه افراد به خصوص آسیبپذیرترین اقشار میتوانند از دانش، علم، فناوری و نوآوری به عنوان اهرمی به منظور بسط و گسترش راهحلهای خود برای نگرانیهای مشترک بهره برده و به این ترتیب توسعه فراگیر را ممکن سازند.
ترغیب و توانمندسازی افراد از طریق علم به منظور دستیابی به اهداف توسعه پایدار امری حیاتی است. اگرچه بسیج کردن افراد تا حد زیادی به میزان دانش و آگاهی آنان از این موضوع بستگی دارد که چگونه علم، فناوری و نوآوری میتواند بر بهبود آینده آنان تأثیرگذار باشد.
علم به مانند جامعه مقولهای بسیار متنوع است. هر سال روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه امکان نشان دادن چگونگی تأثیر علم بر زندگی روزمره افراد و پرداختن آنان در مباحثات در خصوص مسایل مرتبط را فراهم میآورد.
بزرگداشت سال ۲۰۱۶ بر تأکید بر سهم برجسته مراکز و موزههای علمی در تبادل دانش متمرکز است. مشارکت شهروندان درباره چگونگی اداره کشور پایه مردمسالاری و لازمه اجتنابناپذیر توانمندسازی افراد تلقی میشود.
تبادل دانش در زمینه مشارکت و مشغولیت عمومی نقشی حیاتی دارد و نقش مراکز و موزههای علمی در این خصوص فراتر از تأمین اطلاعات در مورد مسائل علمی است.
آنها مکانهاییاند که افراد میتوانند در آنجا گرد هم بیایند و به کاوش رازهای بسیاری بپردازند که جهان ما را میسازند.
آنها به ترویج خلاقیت، افزایش سواد علمی، حمایت از معلمان در الهام بخشیدن به دانشآموزان در زمینههای علم، فناوری، مهندسی و ریاضیات، افزایش کیفیت آموزش علوم و گسترش تجارب یادگیری در متن جامعه و به همان صورت به تغییر نگرشهای منفی محتمل در خصوص تأثیر علم بر جامعه و در نتیجه جذب جوانان به مشاغل علمی و تشویق آنان به آزمایش و گسترش دانش جمعی ما میپردازند.
پیوندهای میان علم، سیاست و جامعه باید تقویت شوند، تحقیق و توسعه باید به منظور کمک به جامعه در حل مشکلات بحرانی مانند دسترسی به انرژی، بهداشت و امنیت غذایی نقش داشته باشند.
مراکز علمی و موزهها در حال تحولی اساسی و تغییر شکل از فضای نمایشگاهی صرف به جایگاههایی به منظور تسهیل گفتوگوی میان جامعه علمی، سیاستگذاران و در مجموع جامعهاند.
آنها همچنین میتوانند به مانند کانونهای ارتباطی در خصوص مسائل کلیدی عمل و به افزایش آگاهی، تعامل و ترغیب مشارکت همه شهروندان کمک کنند.
یونسکو از زمان پایهگذاری تلاش بسیاری در زمینه ترویج تبادل دانش داشته است. یکی از اهداف اصلی این سازمان بسیج و جلب طیف گستردهای از ذینفعان در بحث سیاست علم است. به علاوه، رفع شکاف میان دانشمندان، سیاستگذاران و جامعه روشی ایدهآل در رساندن مزایای علم به مردم به منظور کمک به توسعه اجتماعی اقتصادی و فرهنگی در دستیابی به آیندهای پایدار و بنای فرهنگ صلح و نبود خشونت از مسیر دیپلماسی علم است.
