"علیرضا معاف طی یادداشتی در رجانیوز درباره علل اجتماعی و سیاسی توهین اخیر هاشمی رفسنجانی به روستاییان می نویسد:
لغزش های زبانی نمایانگر صفات اخلاقی اند
عدالت تنها عسلی است که به کام آدمی تلخ است و ظاهرا این تلخی به کام آقای هاشمی تلختر و گزنده تر بوده است. کسی که با حوصله و خلوص با انقلاب بیعت کرده باشد، به هر اتفاقی پرخاش نمی کند و از کوره در نمی رود. سخنان تحقیرآمیزی که هفته گذشته توسط آقای هاشمی رفسنجانی پیرامون روستائیان کشورمان بیان شد، نگارنده را برآن داشت تا از بُعد دیگری به تحلیل پیرامون انگیزه بیان این سخنان بپردازد؛ چرا که ظاهرا پروژه فحشدرمانی و تهمت پراکنی از دولتمردان دولت یازدهم به پدر معنوی دولت یازدهم که همان پدر آقازاده فاسد نیز هست سرایت کرده است.
تکبر و تفرعن از ابتلائاتی است که خواص، مدیران و مسئولان بیش از دیگران در معرض آن قرار دارند؛ کم نیستند کمسوادهایی که به واسطه تملق و چاپلوسی اطرافیان در دام تکبّر و فرعونیت گرفتار می شوند.
در رفتار دو ساله اخیر برخی دولتمردان کمسواد و پر ادعای دولت یازدهم نیز مکرراً توهین متکبرانه به نخبگان، دانشمندان و منتقدان دلسوز دیده می شود. این مسئولان عصبی مزاج و تندزبان هرچند به خوبی می دانند که توهین و تخفیف منتقدان دانشگاهی و حوزوی در فضای افکار عمومی و نخبگانی نتیجه معکوس خواهد داشت اما برخی درونیّات آنها و عدم تهذیب نفس در دوران قبل از مسئولیت، آنها را به این ورطه مهلک می کشاند. هر چند گاهی زبان تند و خشن و طعنه و کنایه، یک تاکتیک سیاسی معرفی می شود اما نمی توان از پسزمینه های اخلاقی و ریشههای معرفتی چنین اشتباهاتی به آسانی گذشت.
ممکن است برای برخی اینگونه به نظر آید که سخنان اخیر آقای هاشمی، از باب سهو لسان بیان شده و در واقع امر، قصدی برای تحقیر روستائیان زحمتکش کشورمان در میان نبوده است. نگارنده با بخشی از این تحلیل موافق و با بخشی دیگر مخالف است. اینکه این سخنان نوعی سهو لسان است، ممکن است صحیح باشد، اما اینگونه نیست که هر سخن اینچنینی، هیچ پشتوانه روانی و انگیزه ای ندارد. ممکن است سخنی از باب خطای در گفتار بیان شده باشد، اما در عین حال نتیجه یک صفت اخلاقی باشد که در فرد نهفته و در او نهادینه گشته و به یکباره خود را نشان داده است. همانطور که امام امیرالمؤمنین (ع) در این باره می فرمایند: «مَا أَضْمَرَ أَحَدٌ شَيْئاً إِلَّا ظَهَرَ فِي فَلَتَاتِ لِسَانِهِ وَ صَفَحَاتِ وَجْهِهِ؛ كسى چيزى را در دل پنهان نمی دارد جز آن كه در لغزشهاى زبان و رنگ رخسارش، آشكار خواهد گشت.» (نهج البلاغه؛ حکمت ۲۶)
این بحث از آن جهت نیز مهم است که توجه کنیم در جامعه اسلامی و فرهنگی امروز ما سخن یک شخصیت سیاسی و رسمی، جزئی از «سرمایه گفتمانی» آن جامعه محسوب می شود و همچون مفاهیم و اصطلاحاتی نظیر «سرمایه فیزیکی»، «سرمایه انسانی»، «سرمایه تمدنی» و «سرمایه اجتماعی» اهمیت می یابد و از آنجا که سرمایه گفتمانی یک مسئول، امری کاملا غیر شخصی و متعلق به یک ملت است، سرمایه گفتمانی مسئولین علاوه بر «وزین بودن» باید شامل بر خصوصیاتی چون «ادبی بودن»، «منطقی بودن» و «اخلاقی بودن» نیز باشد. یکی از برجستگیهای انقلاب اسلامی ایران، ادبیات مکتوب متقن و شفاهی فاخر امام خمینی و امام خامنه ای در همه سالهای بعد از انقلاب بوده است و متاسفانه ادبیات ناپسند آقای هاشمی و آقای روحانی، به تلاش تاریخی امامین انقلاب در افزایش سرمایه گفتمانیِ هویتساز انقلاب آسیب وارد کرده است. جالب آنکه هر مقدار ادبیات امام خمینی و امام خامنه ای در برابر مستکبرین و سران کفر غلیظ و شدید و در برابر مردم، مستضعفین، روستائیان و پابرهنگان صمیمی و متواضعانه است، این نسبت در ادبیات کلامی آقای هاشمی و آقای روحانی واژگون و معکوس است.
انسان متکبّر مورد لعن خداست
متأسفانه اینگونه سخنان «متکبّرانه» در میان برخی سیاستمداران ما کم نیست و با تاسف بیشتر در دو سال اخیر حجم الفاظ خشن نسبت به منتقدان و توده های مردم رشد تصاعدی و جهشی داشته است. «تکبّر» صفت رذیله ایست که به تعبیر امیرالمؤمنین (ع)، خداوند آن را منطقه ممنوعه خود اعلام فرموده که کسی حق ورود به آن را ندارد که در غیر اینصورت، با شدیدترین مجازات های خداوند روبرو خواهد شد: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَبِسَ الْعِزَّ وَ الْكِبْرِيَاءَ وَ اخْتَارَهُمَا لِنَفْسِهِ دُونَ خَلْقِهِ وَ جَعَلَهُمَا حِمًى وَ حَرَماً عَلَى غَيْرِهِ وَ اصْطَفَاهُمَا لِجَلَالِهِ رأس العصيان وَ جَعَلَ اللَّعْنَةَ عَلَى مَنْ نَازَعَهُ فِيهِمَا مِنْ عِبَادِهِ؛ ستايش ويژه خداوندى كه لباس عزت و كبريائى را پوشيده و اين دو را ويژه خويش- نه مخلوقش- قرار داده، و آن را حد و مرز بين خويش و ديگران گردانيده، عزت و كبريائى را بخاطر جلالت و بزرگيش براى خود انتخاب كرده است آن كس كه در اين دو با وى به منازعه و ستيز برخيزد را مورد لعن خود قرار داده است.» (نهج البلاغه؛ خ۱۹۲)
خواص متکبّر، منشأ ایجاد فتنه ها
امیرالمؤمنین (ع) در این خطبه شریف که به خطبه قاصعه معروف است، مردم جامعه اسلامی را از اطاعت خواص متکبّرشان باز می دارند: «أَلَا فَالْحَذَرَ الْحَذَرَ مِنْ طَاعَةِ سَادَاتِكُمْ وَ كُبَرَائِكُمْ الَّذِينَ تَكَبَّرُوا عَنْ حَسَبِهِمْ وَ تَرَفَّعُوا فَوْقَ نَسَبِهِمْ؛ از پيروى و اطاعت بزرگترها و رؤسايتان بر حذر باشيد همانها كه به واسطه موقعيت خود تكبر مىفروشند همانها كه خويشتن را بالاتر از نسب خود مىشمارند.»
و در ادامه اینگونه خواص متکبّر را ارکان ایجاد فتنه های سیاسی- اجتماعی در جامعه می دانند: «فَإِنَّهُمْ قَوَاعِدُ أَسَاسِ الْعَصَبِيَّةِ وَ دَعَائِمُ أَرْكَانِ الْفِتْنَةِ وَ سُيُوفُ اعْتِزَاءِ الْجَاهِلِيَّةِ؛ آنها پى و بنيان تعصب و ستون و اركان فتنه و فساد و شمشيرهاى تفاخر جاهليتند.» (نهج البلاغه؛ خطبه۱۹۲)
این خواص متکبر سخنگویان شیطانند که شیطان به وسیله آنان به مردم حمله می کند: «وَ هُمْ أَسَاسُ الْفُسُوقِ وَ أَحْلَاسُ الْعُقُوقِ اتَّخَذَهُمْ إِبْلِيسُ مَطَايَا ضَلَالٍ وَ جُنْداً بِهِمْ يَصُولُ عَلَى النَّاسِ وَ تَرَاجِمَةً يَنْطِقُ عَلَى أَلْسِنَتِهِمْ اسْتِرَاقاً لِعُقُولِكُمْ وَ دُخُولًا فِي عُيُونِكُمْ وَ نَفْثاً فِي أَسْمَاعِكُمْ فَجَعَلَكُمْ مَرْمَى نَبْلِهِ وَ مَوْطِئَ قَدَمِهِ وَ مَأْخَذَ يَدِهِ آنها؛ اساس گناهانند و همدم نافرمانيها، ابليس آنان را مركبهاى راهوار گمراهى قرار داده، و سپاهى كه بوسيله آنها بر مردم غلبه يابد انتخاب كرده، و آنها را به عنوان سخنگوى خود براى دزديدن عقلهايتان، داخل شدن در چشمها و دميدن در گوشهايتان برگزيده است. و به اين ترتيب شما را هدف تيرهاى خويش، و پايمال شدگان زير گامها و دستاويز خود قرار داده است.» (نهج البلاغه؛ خ۱۹۲)
سنت همیشگی خداوند؛ امتحان بندگان متکبّر با اولیاء مستضعف
امام امیرالمؤمنین (ع) در ادامه از یکی از سنت های فوق العاده مهم خداوند در عرصه اجتماع پرده برمی دارند: «فَإِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ يَخْتَبِرُ عِبَادَهُ الْمُسْتَكْبِرِينَ فِي أَنْفُسِهِمْ بِأَوْلِيَائِهِ الْمُسْتَضْعَفِينَ فِي أَعْيُنِهِمْ؛ خداوند بندگان متكبر و خودپسند خود را با اولياء خويش كه در چشم آنها ضعيف و ناتوانند مىآزمايد.» (نهج البلاغه؛ خ۱۹۲)
آری! خواص متکبر هیچگاه از این امتحان الهی سربلند بیرون نمی آیند. حتی اگر تا مدتی این رذیله اخلاقی در آنها پنهان باشد، بالأخره در «فلتات لسان» خود را نشان خواهد داد و پرده ها خواهد افتاد.
عبادت انسان متکبّر، عبادت واقعی نیست
امام (ع) در ادامه این خطبه مهم، علّت وجوب بسیاری از عبادات از سوی خداوند را فروریختن تکبّر در انسان ها می دانند: «وَ عَنْ ذَلِكَ مَا حَرَسَ اللَّهُ عِبَادَهُ الْمُؤْمِنِينَ بِالصَّلَوَاتِ وَ الزَّكَوَاتِ وَ مُجَاهَدَةِ الصِّيَامِ فِي الْأَيَّامِ الْمَفْرُوضَاتِ تَسْكِيناً لِأَطْرَافِهِمْ وَ تَخْشِيعاً لِأَبْصَارِهِمْ وَ تَذْلِيلًا لِنُفُوسِهِمْ وَ تَخْفِيضاً لِقُلُوبِهِمْ وَ إِذْهَاباً لِلْخُيَلَاءِ عَنْهُم؛ وخداوند به خاطر حفظ بندگانش، با نماز، زكات و مجاهده در گرفتن روزه واجب، آنان را حراست فرموده است، تا اعضاء و جوارحشان آرام و چشمهايشان خاشع، و غرائز و تمايلات سركششان خوار و ذليل، و قلبهاى آنها خاضع گردد و تكبر از آنها رخت بر بندد.» (نهج البلاغه؛ خ۱۹۲)
از این عبارات معلوم می شود کسی که سالها به عبادت خداوند پرداخته ولی در نهایت نتوانسته این صفت رذیله را از خود دور کند، عبادت او هم عبادت واقعی نبوده است. آنگونه که شیطان شش هزار سال خداوند را به ظاهر عبادت کرد ولی در نهایت، تکبّرش مانع انجام دستور صریح خداوند گردید و دچار ریزش شد. ای کاش آقای هاشمی در دهه نهم زندگی خود، خودپرستی را رها کند و …..
این روزها هر وقت احوالات آقای هاشمی را مرور می کنیم با خود زمزمه می کنیم: اللّهمَّ اجعَل عَواقِبَ اُمورَنا خَیراً
